Atak
astmy?

Leczenie astmy

Bezpieczeństwo stosowania glikokortykosteroidów

Data publikacji:

Data ostatniej aktualizacji:

Leczenie astmy polega na stosowaniu steroidów wziewnych w różnych dawkach, często w połączeniu
z lekami rozszerzającymi oskrzela, także z jednego inhalatora. Glikokortykosteroidy wziewne (wGKS) są  najskuteczniejszymi dostępnymi lekami przeciwzapalnymi w leczeniu astmy. Im wcześniej zostaną zastosowane, tym lepiej pozwalają kontrolować chorobę. W postaci wziewnej są zazwyczaj dobrze tolerowane przez chorych.

Glikokortykosteroidy (glikokortykoidy, steroidy), zwane potocznie sterydami, to hormony wytwarzane naturalnie przez organizm człowieka. Nadnercza są parzystym narządem, zlokalizowanym na górnym biegunie nerek. Składają się one z dwóch warstw – kory i rdzenia. Rdzeń nadnerczy odpowiada za produkcję adrenaliny, noradrenaliny i dopaminy. W korze nadnerczy powstają natomiast kortyzol
i kortykosteron (glikokortykosteroidy) oraz aldosteron i androgeny. Hormony te wspomagają organizm w radzeniu sobie z szeroko rozumianym stresem (w tym z  zapaleniem).

Tylko niewielka ilość glikokortykosteroidów krąży we krwi, większość pozostaje w postaci nieczynnej – są związane z białkami krwi. Wiele mechanizmów w organizmie odpowiada za regulację odpowiedniego poziomu kortyzolu i kortykosteronu.1 Poziom tych hormonów może być szybko zwiększany – np. pod wpływem stresu, aby ułatwić mobilizację całego organizmu (tzw. „hormony walki i ucieczki”).2

Skąd wzięły się glikokortykosteroidy i czy są bezpieczne?

Glikokortykosteroidy mają też bardzo istotny wpływ na układ immunologiczny – zmniejszają liczbę limfocytów i granulocytów, dzięki temu powodują hamowanie procesów zapalnych. Właśnie te obserwacje zaowocowały zastosowaniem w połowie XX wieku syntetycznych steroidów w leczeniu przewlekłych chorób zapalnych. Na wzór naturalnych hormonów stworzono grupę leków – tzw. glikokortykosteroidy (w skrócie GKS), będących pochodną naturalnego hormonu – kortyzolu. Pierwsze glikokortykosteroidy były podawane w iniekcjach, potem wprowadzono także preparaty doustne. Miały one silne działanie przeciwzapalne – umożliwiały uzyskanie znacznej poprawy u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów czy astmę, ale przy długotrwałym stosowaniu powodowały także poważne skutki uboczne – otyłość, cukrzycę, nadciśnienie, osteoporozę.3

Znaczące zmiany nastąpiły w latach 70-tych, kiedy udało się wprowadzić do leczenia astmy glikokortykosteroidy w formie wziewnej, co umożliwiło istotne zmniejszenie częstości działań niepożądanych. Badania potwierdziły, że stosując leki wziewne zamiast doustnych udawało się uzyskać tak samo dobre efekty przy jednocześnie dobrym profilu bezpieczeństwa terapii.4

Glikokortykosteroidy doustne są obecnie zarezerwowane dla przypadków zaostrzeń choroby oraz ciężkich przypadków astmy, kiedy nie można opanować objawów z użyciem leków wziewnych. Już dawno stwierdzono, że podstawą leczenia astmy powinno być nie tylko doraźne zmniejszanie skurczu oskrzeli, ale przede wszystkim hamowanie procesu zapalnego. Glikokortykosteroidy wziewne (wGKS) są nadal najskuteczniejszymi dostępnymi lekami przeciwzapalnymi w leczeniu astmy. Im wcześniej zostaną zastosowane, tym lepiej pozwalają kontrolować chorobę.

Jest wiele badań oceniających wpływ wGKS na funkcjonowanie organizmu i ewentualne działania niepożądane związane z długotrwałym ich stosowaniem. Wynika z nich, że wGKS są lekami dobrze tolerowanymi przez chorych.

W żadnym z badań nie stwierdzono znaczącego zmniejszenia gęstości mineralnej kości ani nie udokumentowano zwiększonego ryzyka złamań lub osteoporozy. Wpływ wGKS na wzrost dzieci oceniano bardzo wnikliwie. Było to trudne, ponieważ sama astma może powodować zwolnienie tempa wzrostu. Z wielu badań wynika, iż dzieci chore na astmę leczone wGKS osiągają ostatecznie oczekiwany wzrost, inne wskazują natomiast na możliwą redukcję wzrostu (o mniej niż 1 %).5

Dla zachowania ostrożności zawsze stosuje się u dzieci najmniejszą skuteczną dawkę leku. Nie należy się także obawiać cukrzycy posterydowej, gdyż nie stwierdzono znaczącego wpływu wGKS na metabolizm glukozy, nawet przy stosowaniu dużych dawek. Zastosowanie wGKS w istotnym stopniu redukuje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, jednak mogą występować niepożądane działania miejscowe. Najczęstsze z nich to kandydoza (grzybica) jamy ustnej i gardła.

Aby zapobiec tym powikłaniom należy dokładnie płukać gardło po inhalacji leków wziewnych, a leki w formie inhalatora pMDI (ang. pressurised metered dose inhaler; inhalator ciśnieniowy dozujący) zaleca się stosować przez „spejsery”, czyli tuby ułatwiające aerozoloterapię.4,6

Glikokortykosteroidy –dobre czy złe leki?

Reasumując, GKS to  skuteczne leki przeciwzapalne. Bez nich nie byłoby możliwe opanowanie objawów wielu przewlekłych chorób. Stanowią obecnie, zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi, podstawę leczenia astmy.

Glikokortykosteroidy doustne stosowane przewlekle mogą powodować szereg działań niepożądanych, takich jak otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, osłabienie siły mięśni, zapalenie błony śluzowej lub wrzody żołądka, zaburzenia emocjonalne (depresja, zaburzenia snu), osłabienie odporności organizmu na infekcje, osteoporoza, opóźnienie wzrastania kości u dzieci. Czasem są jednak jedyną nadzieją dla chorych znajdujących się w ciężkim stanie lub mających ciężkie zaostrzenie choroby. Żeby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych stosuje się je najkrócej jak to możliwe, w najmniejszych skutecznych dawkach.

W przeciwieństwie do glikokortykosteroidów stosowanych ogólnoustrojowo (w formie iniekcji lub tabletek) wziewne GKS powodują zdecydowanie mniej ogólnoustrojowych działań niepożądanych, co potwierdzają liczne badania kliniczne. Najczęstsze działania niepożądane glikokortykosteroidów wziewnych (występujące rzadziej niż 1/10) wiążą się z ich działaniem miejscowym. Są to grzybicze zapalenie jamy ustnej i gardła, kaszel, chrypka, podrażnienie gardła, zaburzenia połykania i zaburzenia emisji głosu. Są one zwykle łagodne. 4,6

Błona śluzowa oskrzeli przed leczeniem i po leczeniu sterydami wziewnymi. (7) Lung Disease, Inc

Tagi

co to jest astma, leczenie astmy, nieżyt nosa, alergia, sterydy astma

Materiał wewnętrzny Chiesi

  1. Traczyk WZ, Fizjologia człowieka w zarycie, wydanie VIII, PZWL, warszawa 2015, str. 227-228
  2. Nagalski A, Kiersztan A, Fizjologia i molekularny mechanizm działania glikokortykoidów, Postepy Hig Med Dosw (online), 2010; 64:133-145
  3. Buckingham JC, Glucocorticoids: exemplars of multi-tasking, British Journal of Pharmacology (2006) 147, S258–S268
  4. Pawliczak R, Glikokortykosteroidy wziewne, astma, POChP, osteoporoza i niedobory witaminy D3 – niebezpieczne związki?, NR 4 z. 2 (287), KWIECIEŃ 2013, Strona 28-33
  5. Hossny E et al., The use of inhaled corticosteroids in pediatric asthma: update, World Allergy Organization Journal (2016) 9:26
  6. Barnes PJ, Inhaled Corticosteroids, Pharmaceuticals 2010, 3, 514-540;
  7. Laitinen LA et al. J Allergy Clin Immunol. 1992;90:32-42.