Atak
astmy?

Alergiczny nieżyt nosa i jego znaczenie dla astmy

Alergiczny nieżyt nosa jest jedną z najczęstszych chorób alergicznych i może dotyczyć chorych w każdym wieku - najczęściej objawy występują u dzieci, ale występuje też u dorosłych, w tym także u pacjentów w wieku podeszłym. Alergiczny nieżyt nosa to choroba zapalna górnych dróg oddechowych czyli błony śluzowej nosa, jednak może mieć wpływ na przebieg astmy oskrzelowej. Często objawom ze strony nosa towarzyszą objawy – zapalenie spojówek, ucha, gardła, ucha, krtani, rzadziej o typie atopowego zapalenia skóry.

Data publikacji:

Data ostatniej aktualizacji:

Zarówno światowe jak polskie dane wskazują, że alergiczny nieżyt nosa (w skrócie określa się jako ANN) stanowi jedną z najczęstszych  chorób układu oddechowego. Badania dotyczące występowania ANN w populacji europejskiej prowadzono w latach 1992-2003 –wskazują na duże zróżnicowanie pod tym względem w różnych regionach świata, średnio waha od około 10% do 30-40% populacji. Badania epidemiologiczne prowadzone w Polsce  wskazują, że w naszym obszarze nieżyt nosa dotyczy 9-13%  populacji, najczęściej chorują nastolatki (wiek 13-14 lat) – aż  37% , to oznacza, że co trzeci nastolatek choruje na alergiczny nieżyt nosa (4).  Częściej też alergiczny nieżyt nosa jest chorobą występującą wśród zamieszkujących rejony wielkomiejskie niż na wsi. Astma oskrzelowa dość często jest rozpoznawana u chorych z alergicznym nieżytem nosa. Rozpoznanie astmy dotyczyło 9% chorych z nieżytem nosa, jednak obecność świszczącego oddechu (a więc objawu typowego dla astmy) odnotowało aż  u 23,3% r osób z nieżytem nosa. Oznacza to, że u chorych z  alergicznym nieżytem należy zwrócić uwagę na objawy takie jak duszność, świszczący oddech gdyż astma współistnieje u części tych chorych – wówczas powinno się rozpocząć jej leczenie. Alergiczny nieżyt nosa u dzieci może poprzedzać wystąpienie astmy oskrzelowej. Wynika to z faktu, że reakcja alergiczna początkowo może być obserwowana w ograniczonym zakresie, ale z czasem oddziaływanie czynników alergicznych dotyczyć może również dalszych odcinków dróg oddechowych  W sytuacji, gdy chory na astmę cierpi również na alergiczny nieżyt nosa – brak opanowania objawów ze strony nosa może przyczynić się do pogorszenia kontroli astmy. Dlatego też należy zachować ostrożność i reagować w sytuacji pogorszenia objawów ze strony nosa i podejmować odpowiednie leczenie.

Kiedy należy podejrzewać alergiczny nieżyt nosa?

Objawy alergicznego nieżytu nosa to:

Objawy trwają minimum godzinę dziennie, przez wiele dni w roku. Mogą towarzyszyć objawy „pozanosowe”  takie jak zaburzenia snu, bezdech senny, absencja szkolna i zawodowa, obniżenie jakości życia.  To właśnie te objawy stanowią największe wyzwanie, powodują gorsze funkcjonowanie chorego.

Jak przebiega alergiczny nieżyt nosa?

U niektórych chorych objawy mogą występować krótkoterminowo, w czasie narażenia na alergen. Okres pylenia niektórych roślin może być krótki (np. leszczyna), inne powodują dłuższy czas narażenia (np. pleśnie, roztocza).  Wobec tego czas trwania objawów zależny jest od rodzaju alergenu wywołującego chorobę, jak długo chory jest narażony  na kontakt z tym czynnikiem. Z tego powodu alergiczny nieżyt nosa określa się jako sezonowy (periodyczny, przerywany) lub przewlekły (ciągły, przetrwały).  Nieżyt sezonowy cechuje występowanie objawów przez mniej niż 4 dni w tygodniu lub krócej niż 4 tygodnie, w sytuacji dłuższego czasu trwania rozpoznaje się  przewlekły nieżyt nosa.

Objawy alergicznego nieżytu nosa mogą mieć różne nasilenie, czasem niemal nie wpływają na codzienne życie chorego, nie jest konieczne stosowanie leków. U innych chorych objawy mogą mieć znaczne nasilenie, są powodem długotrwałej i intensywnej terapii, a  nawet mimo tego tylko nie jest możliwe całkowite uwolnienie od dolegliwości.  Wobec tego wyróżniono trzy stopnie nasilenia objawów:

Diagnostyka alergicznego nieżytu nosa

Jednym z najważniejszych elementów diagnostyki jest zebranie możliwie dokładnych informacji – kiedy objawy się pojawiają, w jakiej porze roku, czy mają związek z konkretnymi czynnościami np. sprzątanie, opieka nad zwierzęciem. W razie zaobserwowania objawów należy się zgłosić do lekarza, konieczne jest przeanalizowanie możliwych przyczyn, gdyż nieżyt nosa może być powodowany przez różne czynniki takie jak infekcje , działanie czynników drażniących, leków. Diagnostyka nieżytu nosa obejmuje szereg badań podstawowych  w tym oznaczenie IgE całkowitego, morfologia oraz badania specjalistyczne -punktowe testy skórne, oznaczenie swoistego IgE. W niektórych sytuacjach konieczne jest przeprowadzenie dodatkowej diagnostyki  takiej jak  rynomanometria, cytologia, tomografia komputerowa zatok obocznych nosa i inne.  Diagnostykę alergicznego nieżytu nosa przeprowadza specjalista alergolog, laryngolog.

Postępowanie w alergicznym nieżycie nosa

Zidentyfikowanie czynników wyzwalających może być pomocne dla unikania narażenia na alergeny odpowiedzialne za objawy. Jeśli to możliwe w przypadku alergii na pyłki roślin należy wietrzyć mieszkanie i wychodzić na spacery po deszczu. Suchy ciepły dzień sprzyja unoszeniu się pyłków roślin w powietrzu, a przez to większemu narażeniu na alergeny. Po spacerze w taki dzień należy przepłukać śluzówkę nosa hipertonicznym lub izotonicznym roztworem soli (krople dostępne bez recepty). W razie uczulenia na kurz domowy można zastosować środki roztoczobójcze na tapicerkę mebli – to pianka o działaniu unieszkodliwiającym roztocza (są to małe pajęczaki).  Dalsze postępowanie obejmuje leki doustne przeciwalergiczne lub krople donosowe – o sposobie postępowania decyduje lekarz w oparciu o stopień nasilenia objawów oraz czas ich trwania.

Dr n. med., dr n. hum. Małgorzata Farnik

  1. Bousquet J, Reid J, van Weel C, Baena Cagnani C, Canonica GW, Demoly P, Denburg J, Fokkens WJ, Grouse L, Mullol K, Ohta K, Schermer T, Valovirta E, Zhong N, Zuberbier T. Allergic rhinitis management pocket reference 2008. Allergy. 2008 Aug;63(8):990-6. doi: 10.1111/j.1398-9995.2008.01642.x.
  2. European Community Respiratory Health Survey II. Steering Committee. The European Community Respiratory Health Survey II .Eur Respir J 2002, 20: 1071- 1079
  3. Ellwood P, Asher M i wsp „ Diet and asthma allergic rhinoconjuctivitis and atopic eczema symptom prevelance an ecological analysis of the International Study of Asthma and Allergies in Childhood. (ISAAC)  data. Eur Respir J 2001, 17: 436-443
  4. B.Samoliński; F.Raciborski; A.Tomaszewska; A.Szpak; A.Emeryk; E.Jassem; P.Samel-Kowalik; A.Walkiewicz; A.Borowicz; J.Gutowska; A.Lusawa; L.Trzpil; U.Samolińska-Zawisza; J.Komorowski; J.Marszałkowska; N.Jakubik „Epidemiology of allergic diseases in Poland – ECAP study”, Allergy 2008; Supp.88, Vol. 63 : 626-627